Mâm cỗ ngày Tết gồm những món gì? Thực đơn truyền thống miền Bắc và gợi ý cho gia đình ít người

Mâm cỗ ngày Tết miền Bắc thường có những món quen thuộc như bánh chưng, gà luộc, giò chả, nem rán, canh măng và dưa hành. Mỗi gia đình có cách chuẩn bị riêng, tùy theo phong tục địa phương, số người ăn và khẩu vị của cả nhà.

Có nhà vẫn làm mâm cỗ nhiều món theo truyền thống, có nhà chọn thực đơn gọn hơn để dễ chuẩn bị và tránh dư thừa. Nếu đang lên thực đơn cho những ngày Tết, bạn có thể tham khảo các món và cách sắp xếp dưới đây.

1. Ý nghĩa của mâm cỗ ngày Tết

Trong những ngày Tết, con cháu chuẩn bị mâm cỗ dâng lên tổ tiên để tưởng nhớ ông bà và bày tỏ lòng biết ơn. Sau khi cúng, cả nhà cùng ngồi ăn, trò chuyện và chúc nhau những điều tốt đẹp trong năm mới.

Mâm cỗ còn gửi gắm mong muốn một năm no đủ, gia đình sum họp. Với nhiều người, hương vị Tết gắn với những món ăn rất quen: miếng bánh chưng ăn cùng dưa hành, bát canh măng nóng hay đĩa thịt đông mẹ làm từ hôm trước.

Những ngày cùng nhau chuẩn bị cỗ cũng là dịp để con cháu học cách gói bánh, cuốn nem, luộc gà và nấu các món ăn truyền thống của gia đình.

2. Mâm cỗ Tết miền Bắc truyền thống gồm những món gì?

Khi nhắc đến mâm cỗ Tết miền Bắc, nhiều người thường nghĩ đến cách bày “4 bát 6 đĩa”, nhất là trong cỗ Tết truyền thống của người Hà Nội. Tuy nhiên, số bát, số đĩa và các món ăn có thể khác nhau giữa các địa phương và từng gia đình.

Dưới đây là một thực đơn tham khảo theo cách bày này:

Ngoài những món trên, bánh chưng và thịt đông cũng thường xuất hiện trong bữa cơm ngày Tết. Có gia đình bày bánh chưng thay cho xôi, có nhà thêm thịt đông và bớt một món canh.

Bạn không cần làm đủ tất cả các món trong bảng. Trước khi lên thực đơn, nên kiểm tra số người ăn và chọn lượng thức ăn vừa đủ. Nếu gia đình ít người, có thể giảm số món hoặc bày mỗi món một lượng nhỏ.

3. Mâm cỗ Tết miền Trung và miền Nam

Bên cạnh những món quen thuộc của miền Bắc, mâm cỗ Tết miền Trung và miền Nam cũng có nhiều món đặc trưng. Ngay trong một miền, cách nấu và cách chọn món vẫn khác nhau giữa các địa phương.

Mâm cỗ Tết miền Trung

Những món thường gặp gồm bánh tét, giò lụa, nem chua, tré, dưa món và thịt heo ngâm nước mắm. Tùy nơi, gia đình có thể chuẩn bị thêm gà luộc, món canh hoặc các món ăn riêng của địa phương.

Dưa món thường được dùng kèm bánh tét và các món thịt. Vị chua, ngọt, mặn giúp bữa ăn bớt ngấy.

Mâm cỗ Tết miền Nam

Mâm cơm ngày Tết ở miền Nam thường có thịt kho trứng, canh khổ qua nhồi thịt, bánh tét, lạp xưởng và tôm khô ăn cùng củ kiệu. Một số gia đình chuẩn bị thêm dưa giá để ăn với thịt kho.

Canh khổ qua được nhiều người nhắc đến với mong muốn những khó khăn của năm cũ qua đi, đón năm mới thuận lợi hơn.

Nếu các thành viên trong gia đình đến từ nhiều vùng miền, bạn có thể kết hợp những món cả nhà cùng thích. Chẳng hạn, mâm cỗ có bánh chưng, gà luộc vẫn có thể thêm thịt kho trứng hoặc đĩa củ kiệu.

4. Mâm cúng giao thừa và mâm cỗ mùng 1 Tết

Đêm giao thừa, nhiều gia đình chuẩn bị lễ cúng ngoài trời và lễ cúng gia tiên trong nhà. Lễ vật và cách bày tùy theo phong tục địa phương, điều kiện và thói quen của từng gia đình.

Mâm cúng trong nhà có thể gồm gà luộc, bánh chưng hoặc xôi, giò chả, canh và một số món quen thuộc. Có nhà chuẩn bị mâm cỗ mặn, có nhà dâng lễ chay.

Ngày mùng 1, nhiều gia đình tiếp tục làm mâm cơm dâng gia tiên rồi cùng ăn bữa cơm đầu năm. Bạn có thể giữ những món truyền thống cả nhà thích và thay đổi một vài món giữa các bữa để dễ ăn hơn.

Nếu chuẩn bị thức ăn từ trước, nên chia thành từng phần và bảo quản phù hợp. Đến bữa, chỉ lấy lượng cần dùng để hâm nóng, tránh đun đi đun lại cả nồi nhiều lần.

5. Mâm cỗ ngày Tết hiện đại cho gia đình ít người

Với gia đình ít người, một mâm cỗ khoảng năm đến sáu món sẽ dễ chuẩn bị hơn. Bạn có thể tham khảo thực đơn sau:

• Gà luộc.
• Xôi gấc hoặc bánh chưng.
• Giò lụa.
• Canh măng hoặc canh rau củ nấu mọc.
• Rau xào hoặc nộm.
• Tôm hấp hoặc cá hấp, nếu muốn thêm món.

Nếu đã có cả gà và giò, bạn có thể bỏ món tôm, cá. Nhà thích nem rán thì thay một món thịt bằng nem, không nhất thiết phải thêm vào để mâm có nhiều món hơn.

Ngoài số món, bạn cũng nên tính lượng thức ăn của từng món. Gia đình ba đến bốn người có thể dùng đĩa nhỏ, bày lượng vừa ăn và để riêng phần chưa dùng đến.

Cách chuẩn bị này giúp mâm cỗ gọn gàng, người nấu đỡ vất vả và cả nhà không phải ăn lại quá nhiều đồ thừa trong những ngày sau.

6. Nên chuẩn bị mâm cỗ Tết từ ngày nào?

Bạn nên lên thực đơn trước, sau đó chia việc theo từng ngày. Những món cần ngâm, muối hoặc làm lâu thì chuẩn bị sớm; các món ngon hơn khi dùng nóng thì nấu gần giờ ăn.

Trước Tết khoảng một đến hai tuần

Chốt số người ăn và những bữa dự kiến làm cỗ. Nếu tự muối dưa hành, nên làm sớm để dưa có thời gian chua vừa ăn. Giò, chả, bánh chưng mua ngoài cũng nên đặt trước.

Khoảng ngày 27–28 tháng Chạp

Kiểm tra và mua các nguyên liệu khô như măng, miến, nấm hương, bóng bì. Măng khô cần được ngâm, thay nước và luộc kỹ trước khi nấu, tùy loại măng mà thời gian chuẩn bị khác nhau.

Bạn cũng nên kiểm tra bát đĩa, rửa sạch mâm và sắp xếp chỗ bảo quản thức ăn.

Một ngày trước bữa cỗ

Có thể nấu canh măng, làm thịt đông hoặc sơ chế những nguyên liệu cần nhiều thời gian. Nếu chuẩn bị nhân và cuốn nem trước, cần bảo quản lạnh phù hợp.

Các món đã nấu nên chia vào hộp sạch, cất lạnh sau khi nguội bớt, tránh để ngoài từ hôm trước đến hôm sau.

Trong ngày làm cỗ

Luộc gà, đồ xôi, rán nem và hoàn thiện các món canh. Món nộm hoặc rau xào cũng nên làm gần giờ dùng để giữ độ tươi.

Bạn nên tính giờ cúng và giờ ăn trước khi bắt đầu nấu. Như vậy sẽ dễ sắp xếp công việc, tránh để món đã nguội trong khi món khác vẫn chưa xong.

7. Cách bày mâm cỗ Tết gọn và đẹp

Mâm cỗ đẹp trước hết cần vừa chỗ, bát đĩa đặt chắc chắn và các món dễ lấy. Không cần trang trí nhiều, chỉ cần xếp cân đối là mâm đã trông gọn gàng.

Đặt các đĩa lớn trước

Đĩa gà, bánh chưng hoặc xôi thường chiếm nhiều diện tích, nên đặt trước để xác định chỗ cho các món còn lại. Đĩa gà có thể đặt giữa mâm hoặc lệch về một bên, tùy hình dáng đĩa và cách bày.

Xếp các bát canh ở vị trí chắc chắn

Bát canh cần nằm hoàn toàn trên phần lòng mâm phẳng. Không đặt bát chênh lên vành hoặc chen quá sát các đĩa khác, nhất là khi phải bê mâm lên bàn thờ.

Nếu mâm đã chật, nên chuyển bớt món sang mâm khác hoặc đặt riêng trên bàn.

Bày các đĩa nhỏ vào chỗ còn lại

Giò, chả, nem và dưa hành có thể xếp quanh các món lớn. Khi dọn ra ăn, đặt thêm bát nước chấm ở chỗ dễ lấy.

Bạn có thể dùng ít lá chanh thái sợi cho đĩa gà hoặc vài miếng cà rốt tỉa đơn giản. Không cần trang trí nhiều đến mức che mất món ăn.

Nếu đặt mâm cỗ trên bàn thờ, nên kiểm tra diện tích trước khi bày. Mâm cỗ, bình hoa, bánh chưng và mâm ngũ quả cần được sắp xếp chắc chắn, không che khuất bát hương.

Bạn có thể tham khảo thêm cách chọn quả và sắp xếp trong bài mâm ngũ quả ngày Tết miền Bắc.

8. Mâm cỗ Tết nên dùng mâm cỡ nào?

Để chọn cỡ mâm, bạn nên xem cả số món, kích thước bát đĩa và số người ăn. Cùng một thực đơn, dùng đĩa lớn sẽ cần nhiều diện tích hơn đĩa nhỏ.

Lòng mâm là phần phẳng ở giữa dùng để đặt bát đĩa, không tính phần vành xung quanh. Vì vậy, khi chọn mâm, bạn nên chú ý kích thước lòng mâm thay vì chỉ nhìn đường kính ngoài.

Với thực đơn đủ bốn bát và sáu đĩa, bạn nên thử xếp bát đĩa trước. Mâm 61cm có thể chật nếu dùng đĩa gà lớn và nhiều bát canh. Khi đó, có thể chọn mâm 70cm hoặc chia món thành hai mâm.

Ecocook có mâm nhôm 61cm cùng các cỡ khác, với hai màu anod vàng và anod trắng. Bề mặt mâm được xử lý anod, giúp hạn chế ăn mòn và thâm đen trong quá trình sử dụng. Sau khi dùng, bạn rửa sạch, lau khô rồi cất để dùng cho những bữa cơm gia đình, ngày rằm hoặc ngày giỗ.