Mâm cúng đầy tháng cho bé trai, bé gái gồm những gì? Cách làm đơn giản

Mâm cúng đầy tháng thường có hai phần: mâm cúng 12 Bà Mụ với 12 phần xôi, chè, trầu cau nhỏ và 1 phần lớn, cùng mâm cúng Đức Ông với gà luộc, xôi, hoa quả, hương hoa. Bé trai thường cúng chè đậu trắng, bé gái cúng chè trôi nước.

Lễ đầy tháng làm khi bé tròn một tháng tuổi. Theo quan niệm dân gian, đây là dịp gia đình tạ ơn các Bà Mụ đã nặn ra hình hài và trông nom bé, cầu cho bé hay ăn chóng lớn, mẹ khỏe mạnh.

Lễ vật mỗi nhà, mỗi vùng một khác. Dưới đây là cách làm phổ biến ở miền Bắc để bạn tham khảo rồi thêm bớt theo phong tục nhà mình.

1. Lễ đầy tháng là gì? Cúng mụ là gì?

Đầy tháng là ngày bé tròn một tháng tuổi. Lễ cúng trong ngày này nhiều nơi gọi là cúng mụ, vì phần lễ chính dâng lên 12 Bà Mụ và Đức Ông.

Theo tích xưa, 12 Bà Mụ mỗi bà lo một việc: nặn tai, nặn mắt, dạy bé bú, dạy bé cười... Đức Ông là vị trông coi chung. Vì vậy lễ vật cúng mụ thường chia đủ 12 phần nhỏ cho các Bà Mụ và 1 phần lớn hơn.

Nhiều người hay nhầm đầy tháng với thôi nôi. Đầy tháng là khi bé được một tháng. Thôi nôi là khi bé tròn một tuổi, còn gọi là đầy năm.

Không cúng đầy tháng có sao không? Đây là phong tục, không bắt buộc. Có nhà làm lễ to, mời họ hàng; có nhà chỉ thắp hương, bày mâm nhỏ; có nhà không làm. Bạn nên bàn với ông bà, bố mẹ hai bên để cả nhà cùng thống nhất.

2. Cách tính ngày đầy tháng cho bé trai, bé gái

Ở miền Bắc, ngày đầy tháng thường tính theo lịch âm. Bé sinh ngày nào âm lịch thì đúng ngày đó tháng sau là ngày đầy tháng.

Ví dụ: bé sinh ngày 15 tháng 9 âm lịch thì đầy tháng vào ngày 15 tháng 10 âm lịch, cả bé trai lẫn bé gái.

Một số nơi có lệ "gái lùi hai, trai lùi một", tức làm sớm hơn 2 ngày với bé gái và 1 ngày với bé trai. Nhiều gia đình không theo lệ này mà làm đúng ngày tròn tháng. Nhà bạn làm theo cách nào thì nên hỏi người lớn trong họ.

Lễ thường làm vào buổi sáng. Nếu sinh cuối tháng hoặc gặp tháng nhuận âm lịch, bạn nên xem lịch kỹ để không tính nhầm ngày.

3. Mâm cúng đầy tháng gồm những gì?

Lễ cúng đầy tháng ở miền Bắc thường có hai mâm: mâm cúng Bà Mụ và mâm cúng Đức Ông. Nhiều nhà bày thêm mâm cơm cúng gia tiên trên bàn thờ.

Xôi cúng miền Bắc hay dùng xôi vò hoặc xôi gấc. Các đĩa nhỏ nên bằng nhau, phần lớn thì to hơn hẳn để dễ phân biệt.

Đồ thế là bộ quần áo, hài bằng giấy dâng các Bà Mụ, chọn theo giới tính của bé. Hàng vàng mã thường bán sẵn theo bộ cho bé trai và bé gái.

4. Mâm cúng đầy tháng bé trai

Mâm cúng đầy tháng bé trai giống phần chung ở trên. Chỗ khác nằm ở vài lễ vật:

• Chè đậu trắng: 12 chén nhỏ và 1 bát lớn.
• Gà trống luộc, nhiều nhà chọn gà trống tơ.
• Đồ thế bé trai: mua bộ giấy dành cho bé trai, ghi tên và ngày sinh âm lịch của bé.

Mâm cúng đầy tháng bé trai đơn giản nhất

Nếu muốn làm gọn, bạn có thể chuẩn bị:

• Một con gà trống luộc.
• Một đĩa xôi lớn và vài đĩa xôi nhỏ.
• Chè đậu trắng chia vài chén.
• Trầu cau, một chén rượu, một chén nước.
• Một đĩa hoa quả, một bình hoa, hương, nến.

Bày tất cả trên một mâm và một chiếc bàn là đủ. Nếu bận, xôi chè có thể đặt ở hàng quen, hẹn lấy từ sáng sớm cho kịp giờ cúng.

5. Mâm cúng đầy tháng bé gái

Mâm cúng đầy tháng bé gái cũng có đủ 12 phần nhỏ và 1 phần lớn như bé trai. Những điểm khác:

• Chè trôi nước thay cho chè đậu trắng. Viên chè tròn, ý mong bé lớn lên mọi việc trôi chảy.
• Gà luộc: nhiều nơi vẫn dùng gà trống, có nơi chọn gà mái tơ cho bé gái.
• Đồ thế bé gái: mua bộ giấy dành cho bé gái, ghi tên và ngày sinh âm lịch.

Mâm cúng đầy tháng cho bé gái đơn giản

• Một con gà luộc.
• Một đĩa xôi gấc hoặc xôi vò.
• Chè trôi nước chia vài chén.
• Trầu cau, rượu, nước.
• Một đĩa hoa quả, bình hoa, hương, nến.

6. Cách cúng đầy tháng: chuẩn bị và làm lễ

Trước ngày cúng

• Xem lịch âm để chốt ngày, báo trước cho ông bà và họ hàng nếu mời.
• Đặt xôi, chè, gà ở hàng quen hoặc phân công người nấu.
• Mua đồ thế, trầu cau, hoa, hương nến từ hôm trước.
• Chuẩn bị đủ 12 đĩa nhỏ, 12 chén cùng cỡ và 1 đĩa, 1 bát to hơn.

Đặt mâm cúng đầy tháng ở đâu?

Nhiều nhà đặt bàn cúng ở phòng khách hoặc gian giữa, trước bàn thờ gia tiên. Một số gia đình đặt mâm Bà Mụ trong phòng của mẹ và bé. Chỗ đặt cần sạch, thoáng, đủ rộng để người làm lễ đứng khấn.

Nếu bày hai mâm, mâm Bà Mụ thường đặt cao hoặc phía trong, mâm Đức Ông đặt cạnh hoặc thấp hơn một chút.

Làm lễ

Đến giờ, người lớn trong nhà (thường là ông bà hoặc bố) thắp hương và khấn, báo tên, ngày sinh của bé, cảm ơn các Bà Mụ. Bố mẹ có thể bế bé đứng cạnh trong lúc khấn.

Tục "bắt miếng", lấy cành hoa quơ qua miệng bé và nói "mở miệng ra cho có bông có hoa", phổ biến ở miền Nam. Ở miền Bắc, phần lớn gia đình không làm tục này.

Sau khi cúng

Đợi hương cháy gần hết thì hóa đồ thế và vàng mã, rồi hạ lễ. Xôi, chè, gà dùng để cả nhà và khách ăn mừng.

Khi hóa vàng, chọn chỗ thoáng, xa rèm và đồ dễ cháy. Không để bé ở gần chỗ có lửa và khói hương. Phòng có trẻ nhỏ nên mở cửa cho thoáng sau khi thắp hương.

7. Dùng mâm cỡ nào để bày lễ đầy tháng?

Mâm cúng Bà Mụ có rất nhiều đĩa, chén nhỏ: 12 đĩa xôi, 12 chén chè, 12 chén rượu, trầu cau và phần lớn. Vì vậy cần mâm rộng hơn mâm cơm thường ngày.

Lòng mâm là phần phẳng ở giữa để đặt đĩa chén, không tính vành. Mâm 80cm có lòng khoảng 67cm, mâm 70cm khoảng 58cm. Số đĩa vừa hay không còn tùy cỡ đĩa chén nhà bạn, nên xếp thử từ hôm trước.

Ecocook sản xuất mâm nhôm 80cm và các cỡ nhỏ hơn từ 32cm, có hai màu anod vàng và anod trắng. Lớp anod giúp mặt mâm hạn chế ăn mòn và thâm đen. Sau lễ đầy tháng, mâm dùng tiếp cho bữa cơm đông người, cỗ giỗ hay lễ thôi nôi của bé.