Cách ninh xương ngọt nước, trong veo: chặt xương, sơ chế, 6 bước ninh và ninh bao lâu theo từng loại xương, loại nồi
· Ecocook
Chia sẻ: Facebook
Muốn ninh xương ngọt mà nước vẫn trong, bạn làm theo 5 việc: chặt xương ống làm đôi cho lộ tủy, chần qua nước sôi 5 phút rồi rửa sạch, cho vào nồi nước lạnh theo tỷ lệ 1kg xương với 2,5–3 lít nước, đun sôi hớt sạch bọt rồi hạ lửa cho nước chỉ sủi tăm lăn tăn, mở hé vung và chỉ nêm muối ở cuối. Xương heo ninh 2–3 tiếng là ngọt nước dùng cho canh, bún; xương bò nấu phở cần 6–8 tiếng.
Ninh xương lâu nên nồi càng to, đáy càng dày thì lửa càng dễ giữ đều. Một nồi nhôm gò cỡ lớn 16–150 lít vừa luộc bánh chưng ngày Tết vừa dùng ninh xương nấu phở, nấu bún cho cả nhà hay cho bếp ăn đông người. Phần dưới đây đi từ cách chọn xương, chặt xương, sơ chế cho hết hôi, 6 bước ninh, bảng thời gian theo từng loại xương và loại nồi, đến các lỗi khiến nước đục, nhạt, cách chọn cỡ nồi và cách bảo quản nước xương.

Linh xương hay ninh xương mới đúng?
Viết đúng là ninh xương. "Ninh" là nấu nhỏ lửa trong thời gian dài cho xương, thịt tiết hết chất ngọt vào nước, giống như ninh chân giò, ninh cháo. "Linh xương" là cách viết sai do nói lẫn âm l và n. Hầm xương và ninh xương gần như cùng nghĩa, miền Nam hay nói hầm, miền Bắc hay nói ninh.
Chọn xương nào để ninh ngọt nước?
| Loại xương | Vị nước dùng | Hợp với món |
|---|---|---|
| Xương ống heo | Ngọt đậm, béo nhẹ nhờ tủy | Bún, phở heo, canh rau củ, cháo |
| Xương cục, xương sống heo | Ngọt thanh, có thịt bám | Canh bí, canh củ sen, canh đu đủ |
| Xương sườn non, sụn | Ngọt nhẹ, ăn được cả thịt | Canh chua, canh khoai sọ, súp |
| Xương ống, xương đuôi bò | Thơm đậm, nước vàng trong | Phở bò, bún bò, lẩu bò |
| Xương gà, khung gà | Ngọt thanh, nhẹ mùi | Phở gà, miến gà, súp, cháo trẻ nhỏ |
Xương tươi có màu hồng nhạt, tủy trong ống màu hồng hoặc trắng ngà, thịt bám còn đỏ tươi, ngửi không có mùi chua hay hôi. Tránh xương có màu xám, mặt thịt bám bị nhớt. Muốn nước vừa ngọt vừa có chút thịt để ăn, bạn trộn khoảng 2 phần xương ống với 1 phần xương cục hoặc sườn.
Chặt xương thế nào cho ngọt nước?
Xương ống phải chặt đôi hoặc đập dập hai đầu để tủy bên trong tiết ra, nước mới ngọt và béo. Xương cục, xương sống chặt khúc 5–7cm cho vừa nồi và dễ múc. Ở chợ bạn có thể nhờ người bán chặt sẵn, còn tự chặt ở nhà thì cần dao nặng và thớt gỗ dày.
- Đặt xương nằm vững trên thớt, kê thớt lên mặt phẳng chắc chắn, lót khăn ẩm dưới thớt cho khỏi trượt.
- Với xương ống, đặt lưỡi dao vuông góc ở giữa thân xương, nhấc dao lên rồi bổ một nhát dứt khoát.
- Với xương sống, đặt lưỡi dao vào khe giữa hai đốt, chặt theo khớp thay vì chặt ngang thân đốt.
- Gom bỏ những mảnh xương vụn nhỏ trước khi chần.

Xương ống heo, xương bò rất cứng, dao mỏng chặt dễ mẻ lưỡi và văng mảnh. Dao chặt rèn từ nhíp ô tô của Ecocook nặng 1,2–1,4kg, lưỡi dày, sức nặng của dao làm gần hết việc, bạn chỉ cần để dao rơi đúng chỗ là xương tách đôi gọn, không vụn.
Sơ chế xương cho hết hôi
- Rửa và ngâm: rửa xương dưới vòi nước, ngâm nước muối loãng 15–20 phút cho ra bớt máu.
- Chần: cho xương vào nồi nước lạnh, đun đến khi sôi mạnh thêm 3–5 phút cho bọt bẩn nổi hết lên.
- Rửa lại: đổ bỏ nước chần, rửa từng khúc xương dưới vòi nước, cọ sạch phần bọt và cặn máu bám ở đầu xương.
- Nướng hành gừng: nướng 2–3 củ hành khô, 1 củ hành tây và một nhánh gừng trên bếp đến khi vỏ cháy sém, cạo bớt phần cháy. Hành gừng nướng làm nước thơm và át mùi xương.
Với xương bò nấu phở, nhiều nhà còn nướng xương trong lò hoặc trên than khoảng 20–30 phút trước khi ninh, nước dùng sẽ có màu vàng nhạt và thơm hơn.
Cách ninh xương nước trong, ngọt: 6 bước
- Cho xương vào nước lạnh: đặt xương đã chần vào nồi, đổ nước lạnh theo tỷ lệ 1kg xương với 2,5–3 lít nước. Nước lạnh giúp chất ngọt trong xương tiết ra từ từ.
- Đun sôi và hớt bọt: đun lửa vừa, khi nước sắp sôi thì hớt sạch lớp bọt xám nổi trên mặt. Hớt kỹ trong 10–15 phút đầu là nồi nước gần như trong suốt cả buổi.
- Hạ lửa thật nhỏ: chỉ để mặt nước sủi tăm lăn tăn ở một góc nồi. Sôi sùng sục làm xương vỡ vụn và mỡ hòa vào nước, đó là nguyên nhân chính khiến nước đục.
- Mở hé vung, không khuấy: đậy hé vung để hơi nước thoát ra, nước không bị đục và không trào. Hạn chế khuấy đảo xương trong lúc ninh.
- Thêm hành gừng và củ ngọt: sau khoảng 30 phút, cho hành gừng nướng vào. Muốn nước ngọt thanh hơn, thêm nửa củ cải trắng hoặc 1 củ hành tây.
- Nêm ở cuối, lọc nước: gần xong mới nêm muối, nước mắm. Vớt xương ra, lọc nước dùng qua rây lót vải thưa, hớt bớt lớp mỡ trên mặt.
Trong lúc ninh, nước cạn bớt thì châm thêm nước sôi, không châm nước lạnh vì làm nồi đang ổn định bị rơi nhiệt, xương ra thêm bọt. Nêm muối sớm làm đạm trong xương săn lại, nước kém ngọt, nên để nêm sau cùng.
Ninh xương bao lâu? Bảng thời gian theo loại xương và loại nồi
Thời gian tính từ lúc nước sôi rồi hạ lửa nhỏ. Ninh lâu hơn mốc dưới đây nước không ngọt hơn bao nhiêu mà dễ bị đục và nồng mùi xương.
| Loại xương | Nồi thường, lửa nhỏ | Nồi áp suất (từ lúc xì hơi) | Nồi cơm điện |
|---|---|---|---|
| Xương gà, khung gà | 1,5–2 giờ | 20–25 phút | 1–1,5 giờ |
| Xương heo nấu canh | 1,5–2 giờ | 25–30 phút | 1,5–2 giờ |
| Xương ống heo nấu bún, phở | 3–4 giờ | 35–40 phút | 2,5–3 giờ |
| Xương ống, xương đuôi bò | 6–8 giờ | 50–60 phút | 4 giờ trở lên |
| Xương cá | 30–40 phút | Không nên | 30–40 phút |
Nồi áp suất ninh nhanh nhừ, hợp khi cần nồi canh gấp hoặc muốn xương sụn mềm ăn được. Nhưng ninh bằng áp suất nước thường đục hơn và kém thơm. Khi dùng, bạn đổ nước không quá 2/3 nồi, chờ xả áp tự nhiên rồi mới mở nắp. Ninh bằng nồi cơm điện thì đổ nước thấp hơn vạch tối đa 2–3cm, bấm nấu đến sôi, hớt bọt rồi chuyển sang chế độ nấu cháo hoặc hầm.
Ninh xương nên dùng nồi gì, cỡ bao nhiêu?
Ninh xương bằng nồi thường cần nồi đủ rộng để xương ngập hết trong nước, mặt nước còn cách miệng nồi 4–5cm cho khỏi trào. Nồi đáy dày truyền nhiệt đều nên giữ được mức sủi tăm lâu mà không cháy đáy.
| Lượng xương | Lượng nước | Cỡ nồi nên dùng |
|---|---|---|
| 1kg (nhà 3–4 người nấu canh) | 2,5–3 lít | Nồi 5–6 lít |
| 2–3kg (nấu bún, phở cả nhà) | 6–8 lít | Nồi 12–16 lít |
| 5kg (cỗ giỗ 30–40 người) | 13–15 lít | Nồi 25–30 lít |
| 10kg trở lên (quán bún phở, bếp ăn) | 30 lít trở lên | Nồi 50–100 lít |
Nồi nhôm gò nhẹ hơn nhiều so với nồi inox cùng cỡ, bắt nhiệt nhanh nên tiết kiệm ga khi phải đun nhiều giờ. Khi dùng, bạn lọc nước dùng ra âu hoặc hộp sạch ngay sau khi ninh xong rồi mới để nguội, rửa nồi bằng nước ấm và miếng rửa mềm, lau khô úp nồi để nồi sáng bền. Bếp ăn, quán bún phở cần nồi từ 30 lít trở lên thì chọn nồi nhôm loại to theo số suất nấu mỗi ngày và cỡ bếp đang có.

Lỗi hay gặp khi ninh xương và cách sửa
| Lỗi | Nguyên nhân | Cách sửa |
|---|---|---|
| Nước đục | Không chần, lửa to sôi sùng sục, khuấy nhiều, đậy kín vung | Chần kỹ, hạ lửa sủi tăm, mở hé vung, không khuấy |
| Nước hôi | Xương kém tươi, chưa rửa sạch máu, không có hành gừng | Ngâm nước muối, chần, rửa lại, thêm hành gừng nướng |
| Nước nhạt | Ít xương mà nhiều nước, ninh chưa đủ giờ, không chặt xương ống | Giữ tỷ lệ 1kg : 2,5–3 lít, chặt đôi xương ống, ninh đủ thời gian |
| Ngấy, nhiều váng mỡ | Xương nhiều mỡ, không hớt mỡ | Hớt mỡ khi ninh, hoặc để nguội cất ngăn mát rồi gạt lớp mỡ đông |
| Nước bị chua | Để nước dùng nguội lâu ngoài nhiệt độ phòng, nêm quá sớm | Lọc và làm nguội nhanh, cất tủ lạnh trong 2 tiếng, nêm ở cuối |
Nếu nồi nước lỡ đục, bạn để nước nguội bớt, đánh nổi 1–2 lòng trắng trứng rồi đổ vào, đun nhỏ lửa và khuấy nhẹ. Lòng trắng trứng chín sẽ kéo theo các vẩn cặn nổi lên, vớt bỏ đi là nước trong lại.
Xương ninh nấu gì ngon?
- Canh rau củ: bí đỏ, bí xanh, su su, cà rốt, củ cải, khoai tây thả vào nước xương 10–15 phút là có nồi canh ngọt.
- Canh củ sen, đu đủ, khoai sọ: ninh xương sườn hoặc xương cục cùng củ sen 40–50 phút, đu đủ xanh 15–20 phút, khoai sọ 20 phút.
- Canh măng, canh mọc: nước xương ống là phần nền của canh măng khô móng giò trong mâm cỗ miền Bắc và của canh mọc nước trong ăn hằng ngày.
- Bún, phở, miến, cháo: nước xương ống heo nấu bún riêu, bún mọc, miến; xương bò nấu phở; nước xương gà nấu cháo, súp cho trẻ nhỏ.
Nước hầm xương có tốt không? Ai nên hạn chế?
Nước hầm xương có đạm, collagen và gelatin từ sụn, gân, giúp món ăn ngọt và dễ ăn. Tuy vậy, lượng canxi tan ra nước rất ít, nên nước xương không thay được sữa, tôm cá hay rau xanh trong việc bổ sung canxi. Nước ninh lâu còn có nhiều chất béo và muối khi đã nêm.
- Người bị gút, bệnh thận, mỡ máu cao nên hớt sạch mỡ, nêm nhạt và hỏi bác sĩ về lượng dùng.
- Trẻ ăn dặm vẫn có thể dùng nước xương loãng đã hớt mỡ để nấu cháo, không nêm muối, nhưng vẫn cần ăn thêm thịt, cá, trứng, rau. Nước xương không đủ chất để thay cho các thực phẩm này.
- Không ninh đi ninh lại một nồi xương nhiều ngày. Mỗi lần ninh xong nên dùng hết hoặc cất tủ lạnh.
Nước hầm xương để tủ lạnh được bao lâu?
- Lọc nước dùng, làm nguội nhanh bằng cách đặt âu nước vào chậu nước lạnh, rồi cất tủ lạnh trong vòng 2 tiếng.
- Không để nguyên nồi xương nguội qua đêm trên bếp. Nếu nhà muốn ninh tiếp hôm sau, đun sôi lại ít nhất 5 phút rồi mới hạ lửa ninh tiếp, còn trời nóng thì nên lọc ra cất tủ lạnh.
- Ngăn mát dùng trong 3–4 ngày, mỗi lần lấy ra phải đun sôi lại.
- Ngăn đông giữ được 2–3 tháng. Chia vào hộp nhỏ hoặc khay đá, mỗi lần nấu canh lấy vài viên, khỏi phải rã đông cả nồi.
- Lớp mỡ đông trên mặt khi để ngăn mát nên giữ lại đến lúc dùng mới gạt bỏ, lớp mỡ này giúp nước dùng bên dưới ít bị tiếp xúc với không khí.
Câu hỏi thường gặp
Ninh xương bao lâu thì ngọt nước?
Linh xương hay ninh xương mới đúng chính tả?
Ninh xương có nên đậy vung không?
1kg xương ninh với bao nhiêu nước?
Vì sao nước ninh xương bị đục?
Khi nào nêm muối vào nồi xương?
Ninh xương nên dùng nồi cỡ bao nhiêu?
Nước hầm xương để tủ lạnh được bao lâu?
Ý kiến
Vui lòng tuân thủ khi chia sẻ quan điểm
- Viết tiếng Việt có dấu, lời lẽ lịch sự, đúng chủ đề bài viết.
- Không quảng cáo, không chèn đường link, không ghi số điện thoại.
- Không xúc phạm, không dùng từ ngữ thiếu văn hoá.
- Ý kiến hiện lên sau khi Ecocook kiểm tra.