Mâm cỗ ngon miền Bắc đãi khách: thực đơn gợi ý và mẹo nấu cỗ đông người

Một mâm cỗ ngon miền Bắc thường có đủ món luộc, món rán, món xào, món nộm, một bát canh hoặc món ninh, thêm xôi và giò chả. Mỗi mâm dọn cho 6 người, khoảng 6–8 món là đầy đặn. Món ngon là quan trọng, nhưng mâm cỗ đãi khách còn cần cân đối: có món đậm, có món thanh, có món nóng, có món nguội.

Bài này gợi ý ba thực đơn mâm cỗ đãi khách theo kiểu truyền thống, kiểu hiện đại và kiểu gọn, kèm mẹo nấu cỗ cho đông người và cách chọn mâm bày cỗ.

1. Mâm cỗ là gì? Mâm cỗ miền Bắc có gì riêng?

Mâm cỗ là mâm nhiều món được nấu dịp quan trọng: đám giỗ, ngày Tết, đám cưới, mừng nhà mới, mừng thọ hay ngày cả họ về đông đủ. Khác bữa cơm thường, mâm cỗ có nhiều món hơn, bày cầu kỳ hơn và thường dọn cho nhiều mâm cùng lúc.

Cỗ miền Bắc thiên về vị thanh, ít ngọt. Người Bắc chuộng món luộc giữ nguyên vị như gà luộc, thịt luộc; món ninh, món canh nấu kỹ như canh măng, canh bóng; cùng giò lụa, nem rán. Nước chấm là nước mắm pha chua ngọt vừa phải, thêm tỏi ớt.

2. Mâm cỗ ngon miền Bắc gồm những món gì?

Bạn có thể chọn món theo từng nhóm dưới đây, mỗi nhóm một hai món là đủ một mâm:

Người xưa hay nói mâm cỗ "bốn bát, sáu đĩa": bốn món đựng bát như canh, món ninh và sáu món đựng đĩa như gà, giò, nem, xôi. Ngày nay nhiều nhà không tính chặt số bát, số đĩa, miễn mâm đủ món và hợp khẩu vị khách.

3. Ba thực đơn mâm cỗ đãi khách

Ba thực đơn dưới đây dùng được cho cỗ giỗ, cỗ Tết hay cỗ cưới ở quê. Tuỳ dịp, bạn thêm bớt một hai món cho hợp với gia đình.

Thực đơn mâm cỗ truyền thống (10 món)

• Gà luộc lá chanh
• Giò lụa
• Nem rán
• Thịt bò xào su su
• Nộm su hào cà rốt
• Canh măng móng giò
• Canh bóng thả
• Xôi gấc
• Chả quế
• Dưa góp, nước mắm pha

Thực đơn mâm cỗ hiện đại (8 món)

• Gà hấp lá chanh
• Tôm hấp hoặc tôm rang
• Chả lá lốt
• Bò xào rau củ
• Gỏi hoặc nộm hải sản
• Lẩu nấm nhỏ hoặc canh nấm
• Xôi gấc
• Hoa quả tráng miệng

Mâm cỗ hiện đại hay thêm một nồi lẩu nhỏ ở giữa mâm thay cho bát canh. Bày lẩu thì nên chọn mâm rộng để có chỗ đặt bếp.

Thực đơn mâm cỗ đơn giản (6 món)

• Gà luộc
• Giò lụa
• Nem rán
• Một món xào
• Canh măng hoặc canh bóng
• Xôi

Thực đơn gọn hợp với bữa cỗ ít khách, hoặc nhà tự nấu không có người phụ.

Muốn mâm cỗ ngon mà rẻ, bạn chọn rau củ theo mùa và những món nhà tự làm được như gà luộc, nem rán, canh măng. Món nào mua sẵn thì đặt trước để có giá tốt.

4. Mâm cỗ ngày hè: món gì cho đỡ ngán?

Cỗ mùa hè nên bớt món nhiều dầu mỡ, thêm món mát:

• Thay canh măng bằng canh cua rau đay hoặc canh ngao chua.
• Thêm nộm, gỏi, rau sống.
• Gà luộc, thịt luộc chấm mắm gừng thay cho món rán.
• Tráng miệng bằng chè đậu xanh hoặc dưa hấu ướp lạnh.

5. Mẹo nấu cỗ cho đông người

• Tính số mâm trước: mỗi mâm 6 người. Ví dụ 30 khách là 5 mâm, mỗi món nấu đủ 5 phần.
• Làm trước những món để được: giò, chả quế, nem cuốn sẵn, nộm trộn nước sau, măng ngâm từ hôm trước.
• Món nóng làm sau cùng: nem rán, món xào, canh múc ra ngay trước khi bưng.
• Chia việc theo món: người luộc gà, người rán nem, người bày mâm, tránh dồn một chỗ.
• Chuẩn bị đủ bát đĩa cùng bộ cho từng mâm, xếp sẵn theo mâm để bày cho nhanh.

6. Bày mâm cỗ đãi khách cho đẹp

Món to và món chính như gà luộc, đĩa xôi đặt giữa mâm. Bát canh đặt chỗ chắc chắn, gần tay người ngồi. Đĩa nhỏ như giò, nem, nộm xếp xen kẽ quanh vòng, bát nước mắm ở giữa để ai cũng chấm được. Các mâm trong cùng một bữa nên bày giống nhau để khách nào cũng đủ món.

7. Mâm cỗ đãi khách dùng mâm cỡ nào?

Mâm 61cm hợp bày cỗ 6 người, mâm 70cm bày cỗ 8 người. Lòng mâm là phần phẳng để đặt bát đĩa, không tính vành, nên xếp thử trước khi nấu nhiều mâm.

Ecocook sản xuất mâm nhôm 70cm và đủ các cỡ từ 32cm đến 80cm, màu anod vàng hoặc anod trắng. Nhà hay làm cỗ nên có một bộ mâm cùng cỡ để các mâm bày đều nhau.