Cách nấu xôi vò đậu xanh miền Bắc tơi hạt, vàng đều bằng chõ và nồi cơm điện
· Ecocook
Chia sẻ: Facebook
Muốn xôi vò tơi hạt, vàng đều, gạo nếp cần được ngâm qua đêm, còn đỗ xanh bóc vỏ ngâm chừng 4 tiếng rồi hấp chín, tán thật tơi. Chia đỗ làm hai phần: một nửa trộn với gạo trước khi đồ, một nửa vò vào xôi sau lửa đầu cùng đường và mỡ gà. Đồ hai lửa, vò nhẹ lúc xôi còn ấm để lớp bột đỗ áo kín mặt hạt, xôi rời từng hạt mà vẫn dẻo.
Xôi vò là món xôi quen thuộc của người miền Bắc, có mặt trên mâm cỗ cưới, cỗ giỗ và bữa sáng. Một đĩa xôi vò 22cm vun đầy cùng gà luộc, giò, nem, canh và các món xào xếp đủ trên mâm nhôm 70cm cho 8 người. Dưới đây là lượng nếp và đỗ cho từng mâm, cách hấp, tán đỗ, ba lần vò xôi trên chõ, cách dùng nồi cơm điện, những lỗi khiến xôi vón, dính và cách đặt đĩa xôi trên mâm cỗ.

Xôi vò là gì, khác xôi đỗ xanh và xôi xéo thế nào?
Xôi vò là xôi nếp đồ cùng bột đỗ xanh. Người nấu dùng tay vò nhẹ cho bột đỗ bám kín từng hạt nếp nên món được gọi là xôi vò. Xôi chín có màu vàng nhạt đều, hạt rời, cầm nắm vẫn dẻo, ăn bùi và thơm mùi mỡ gà.
| Xôi vò | Xôi đỗ xanh | Xôi xéo | |
|---|---|---|---|
| Đỗ xanh | Hấp chín, tán thành bột tơi, vò bọc quanh hạt nếp | Để nguyên hạt, đồ cùng gạo | Nấu nhuyễn, nắm thành khối, thái lát mỏng phủ lên xôi |
| Hạt xôi | Rời hạt, vàng đều | Dính nhẹ thành khối, trắng xen hạt đỗ | Dẻo, thường nhuộm vàng bằng nghệ |
| Ăn kèm | Chè hoa cau, giò chả, gà luộc | Muối vừng, giò, gà luộc | Hành phi, mỡ gà, có thể thêm thịt kho, trứng |
| Dịp dùng | Cỗ cưới, cỗ giỗ, ăn sáng | Cúng rằm, mùng Một, ăn sáng | Ăn sáng |
Nếu bạn thích hạt đỗ nguyên, bùi và nấu nhanh hơn, công thức xôi đỗ xanh làm gọn hơn, không phải hấp riêng, tán và vò đỗ.
Cần bao nhiêu nếp, bao nhiêu đỗ cho một mẻ xôi vò?
Xôi vò cần nhiều đỗ hơn xôi đỗ xanh để có đủ bột bọc kín hạt nếp. Tỷ lệ chuẩn là 2 phần gạo nếp, 1 phần đỗ xanh bóc vỏ. Đỗ ít hơn tỷ lệ này thì xôi lộ hạt trắng, kém bùi; đỗ nhiều quá thì xôi khô, dễ vón.
| Mẻ xôi | Nếp | Đỗ cà vỏ | Đường | Mỡ gà | Muối |
|---|---|---|---|---|---|
| Một đĩa 22cm cho mâm cỗ 6–8 người, hoặc bữa sáng 4–5 người | 500g | 250g | 2–3 thìa canh | 2–3 thìa canh | 1 thìa cà phê |
| Hai đĩa cho hai mâm cỗ | 1kg | 500g | 4–5 thìa canh | 4–5 thìa canh | 2 thìa cà phê |
Mỡ gà có thể thay bằng dầu ăn hoặc mỡ lợn nước, nhưng mỡ gà cho xôi màu vàng bóng và mùi thơm đặc trưng nhất. Đường giúp xôi ngọt dịu và tạo độ bám để bột đỗ dính vào hạt nếp; nhà nào thích xôi mặn thì giảm còn 1 thìa.
Mua nếp, mua đỗ thế nào?
- Nếp: người Hà Nội chuộng nếp cái hoa vàng, hạt tròn, trắng đục đều, thơm nhẹ. Tránh loại ngả vàng, có mùi lạ hay lẫn nhiều hạt gãy.
- Đỗ xanh: chọn đỗ đã bóc vỏ (đỗ cà), hạt vàng tươi, đều, không mọt. Đỗ mới hấp nhanh bở và tán tơi hơn đỗ để lâu.
Ngâm gạo, hấp đỗ và tán đỗ cho tơi
- Ngâm gạo: vo nếp nhẹ tay, thả vào nước có pha chút muối, ngâm qua đêm (tối thiểu 6 tiếng). Sáng ra xả lại, trải lên rổ tre hoặc mẹt lót khăn cho ráo hẳn khoảng nửa tiếng. Hạt gạo khô mặt thì bột đỗ mới bám đều, không vón.
- Ngâm đỗ: đỗ xanh ngâm chừng 4 tiếng, đãi vài lượt cho sạch vỏ và bột đục để xôi khỏi chua, để ráo.
- Hấp đỗ: trộn đỗ với 1/2 thìa cà phê muối, rải lên xửng lót vải màn, chọc vài lỗ thoát hơi, hấp 15–20 phút. Đỗ chín khi lấy một hạt miết giữa hai ngón tay thấy mịn thành bột, không còn sạn.
- Tán đỗ: giã đỗ trong cối khi còn nóng, hoặc để nguội bớt rồi xay khô bằng máy xay, đến khi đỗ thành bột tơi, mịn. Bột còn ướt, dính thành khối thì dàn mỏng ra mâm cho bay bớt hơi. Chia bột đỗ làm hai phần bằng nhau.
Cách nấu xôi vò trên chõ: 5 bước, vò 3 lần
Bước 1: Trộn gạo với nửa phần đỗ
Trộn gạo nếp đã ráo với muối và một nửa phần bột đỗ. Đeo găng tay, xoa hai lòng bàn tay vào nhau để vò nhẹ cho bột đỗ bám lên mặt hạt gạo, không bóp mạnh làm gãy hạt.
Bước 2: Đồ lửa đầu
Khi nồi nước dưới chõ đã sôi bùng, trải tấm vải màn thấm nước lên đáy chõ, đổ gạo vào, dàn thành lớp xốp dày chừng 6–8cm, dùng cán đũa xuyên vài lỗ cho hơi lên đều. Đặt một chiếc khăn xô lên trên rồi mới đậy vung, khăn sẽ hút nước đọng. Đồ chừng nửa tiếng, đến khi xôi chín khoảng 75–80%: hạt nếp đã trong, cắn giữa hạt vẫn hơi sượng.
Bước 3: Vò lần hai với đường, mỡ gà và phần đỗ còn lại
Đổ xôi ra mẹt, đánh tơi bằng đũa cả. Khi xôi còn ấm, rắc đều đường để đường tan, thấm vào hạt xôi. Rải phần bột đỗ còn lại phủ kín mặt xôi, rưới mỡ gà, rồi vò nhẹ bằng hai lòng bàn tay cho bột đỗ bọc quanh từng hạt nếp.

Bước 4: Đồ lửa hai
Đổ xôi đã vò vào lại chõ, xuyên lỗ, đặt khăn xô, đậy kín và giữ lửa thêm chừng 10–15 phút. Nhận biết xôi chín: cắn hạt nếp mềm dẻo đến tận giữa, lớp bột đỗ bên ngoài khô ráo, vàng đều.
Bước 5: Vò lần cuối cho tơi
Trút xôi ra mẹt, để bớt nóng vài phút rồi vò nhẹ thêm một lượt cho các hạt rời nhau. Xôi vò ngon là bốc một nắm thấy hạt nào ra hạt nấy, nắm chặt tay vẫn dính lại thành nắm.
Cách nấu xôi vò bằng nồi cơm điện
- Hấp đỗ trước: rót nước ngập đáy nồi cơm điện chừng ba đốt ngón tay, gác khay hấp lên, lót vải, rải đỗ, bấm nút nấu. Khoảng 15–20 phút đỗ bở, lấy ra tán thành bột, chia đôi.
- Trộn nếp với muối và một nửa bột đỗ, vò nhẹ, rải lên khay hấp lót vải, xuyên vài lỗ, đặt khăn xô lên mặt, đóng nắp, nấu khoảng 25 phút.
- Lấy xôi ra mẹt, rắc đường, phần đỗ còn lại và mỡ gà, vò nhẹ cho đều.
- Đưa xôi về khay, nấu thêm 10–15 phút. Nếu nồi tự chuyển chế độ ủ khi xôi còn sượng, rót thêm ít nước nóng xuống đáy rồi bật nấu lần nữa. Lấy ra vò tơi.
Nồi không kèm khay hấp thì nấu nếp ngay trong lòng nồi, nước chỉ láng mặt gạo. Làm vậy nhanh nhưng hạt dính hơn, nên để xôi chín rồi mới vò hết bột đỗ vào, đậy nắp ủ thêm 10 phút.
Làm nhanh bằng lò vi sóng
Khi cần ít xôi, bạn có thể dùng lò vi sóng: cho đỗ đã ngâm vào hộp thuỷ tinh, thêm nước xâm xấp, chút muối, bọc màng bọc thực phẩm có chọc vài lỗ, quay khoảng 10 phút rồi tán nhuyễn. Gạo nếp đã ngâm cho vào hộp khác cùng ít nước và dầu ăn, quay 10 phút, đảo đều, quay thêm vài phút đến khi chín. Trộn đỗ, đường vào xôi khi còn nóng. Thời gian thay đổi theo công suất lò, nên quay từng đợt ngắn và kiểm tra.
Vì sao xôi vò bị dính, vón cục, không vàng? Bảng lỗi hay gặp
| Xôi bị | Do đâu | Sửa thế nào |
|---|---|---|
| Dính thành khối, không rời hạt | Gạo còn ướt; nước đọng ở vung rơi xuống; bỏ qua lần vò cuối | Hong gạo khô mặt; lót khăn xô dưới vung; vò nhẹ khi xôi vừa bớt nóng |
| Bột đỗ vón cục, không bám hạt | Đỗ hấp chưa bở; bột còn ướt; trộn đỗ khi xôi đã nguội | Hấp đỗ đến khi miết ra bột; dàn mỏng cho khô hơi; vò khi xôi còn ấm |
| Xôi lộ hạt trắng, không vàng đều | Ít đỗ; chỉ trộn một lần | Giữ tỷ lệ 2 gạo : 1 đỗ; chia đỗ vò hai lần |
| Khô, xác | Quá nhiều đỗ; thiếu mỡ; để trên lửa quá lâu | Giảm đỗ; thêm mỡ gà ở lần vò hai; nhấc chõ khi hạt vừa dẻo |
| Còn sượng giữa hạt | Ngâm nếp chưa đủ; lửa nhỏ; chỉ đồ một lần | Ngâm qua đêm; chờ nước sôi bùng mới đặt chõ; đồ đủ hai lửa |
| Hơi chua | Đỗ đãi chưa sạch; ngâm lâu giữa trời oi | Đãi kỹ đỗ; trời nóng thì để thau ngâm vào tủ lạnh |
Bày đĩa xôi vò trên mâm cỗ
Xới xôi vò ra đĩa sứ trắng 22cm, dùng đũa gom thành một ụ tròn thấp, giữ hạt rời, không cần khuôn. Trên mâm cỗ, xôi vò hay nằm giữa đĩa gà luộc, đĩa giò lụa, đĩa nem rán, bát canh và các món xào. Đĩa gà chặt gà luộc thành miếng gọn, xếp cạnh xôi để khách gắp ăn cùng.

Ở miền Bắc, xôi vò thường có mặt trong mâm cỗ cưới và trên mâm cỗ giỗ. Mỗi mâm 6–8 người dùng một đĩa xôi vò 22cm, nấu từ khoảng 500g gạo nếp.
Biến tấu xôi vò
- Xôi vò hạt sen: sen khô ngâm 2–3 tiếng, luộc vừa chín tới để hạt không bở, trộn vào nếp ngay từ lần đồ đầu; chừng 100–150g sen là vừa với nửa cân nếp.
- Xôi vò nước cốt dừa: ở lần vò hai, bớt mỡ gà, rưới 80–100ml nước cốt dừa có hoà chút đường và muối. Xôi béo, thơm, hợp ăn sáng.
- Xôi vò lá dứa: giã hoặc xay vài lá dứa, vắt lấy nước cốt xanh, cho nếp ngâm thêm trong nước này khoảng một, hai tiếng trước khi đồ. Xôi ngả xanh nhạt, thơm mùi lá dứa.
- Xôi vò mặn hành phi: giảm đường còn 1 thìa, rắc hành khô phi giòn và ruốc lên đĩa xôi khi ăn.
Xôi vò ăn với gì, bảo quản thế nào?
Người Hà Nội hay ăn xôi vò với chè hoa cau (chè đỗ xanh nấu bột sắn) trong cỗ và ngày Tết. Xôi vò cũng ngon khi ăn cùng giò lụa, chả, gà luộc, ruốc hoặc chỉ một đĩa muối vừng. Nếu tự làm giò ở nhà, công thức giò lụa của Ecocook giúp bạn có đĩa giò ăn kèm xôi.
Xôi vò khá nhiều năng lượng vì có cả đỗ, mỡ và đường. Tính theo bảng dinh dưỡng của USDA (nếp sống 370 kcal/100g, đỗ xanh sống 347 kcal/100g, mỡ gà 115 kcal mỗi thìa canh, đường 48 kcal mỗi thìa canh), cả mẻ 500g nếp, 250g đỗ, 3 thìa mỡ, 3 thìa đường cho khoảng 3.200 kcal. Chia 6 người, mỗi phần chừng 530 kcal.
Cách giữ xôi vò ăn dần:
- Xôi bày ra mâm nên cất đi trong vòng 2 tiếng. Phần thừa cho vào hộp đậy nắp, để tủ lạnh, ăn hết trong 3–4 ngày như USDA hướng dẫn với thức ăn chín.
- Cần giữ lâu thì nắm từng nắm nhỏ, gói kín bằng màng bọc, cho vào ngăn đông.
- Trước khi ăn, đem hấp lại chừng 5–10 phút cho xôi nóng tới giữa và mềm hạt. Hâm bằng lò vi sóng thì rảy vài giọt nước, đậy nắp hộp, quay từng chặp ngắn.
- Thấy xôi chua, nhớt hay có mùi lạ thì không ăn nữa.
Câu hỏi thường gặp
Xôi vò là gì?
Xôi vò khác xôi xéo thế nào?
Tỷ lệ gạo nếp và đỗ xanh nấu xôi vò là bao nhiêu?
Vì sao xôi vò bị dính, không tơi?
Nấu xôi vò có cho đường không?
Nấu xôi vò bằng nồi cơm điện được không?
Xôi vò ăn với gì?
Xôi vò để qua đêm có ăn được không?
Ý kiến
Vui lòng tuân thủ khi chia sẻ quan điểm
- Viết tiếng Việt có dấu, lời lẽ lịch sự, đúng chủ đề bài viết.
- Không quảng cáo, không chèn đường link, không ghi số điện thoại.
- Không xúc phạm, không dùng từ ngữ thiếu văn hoá.
- Ý kiến hiện lên sau khi Ecocook kiểm tra.